Russland er ei skam for verda

Få, om nokon, er betre enn professor Øyvind Østerud til å skape klårleik når noko er vanskelege å forstå i internasjonal politikk. Få, om nokon, er meir varsame med å konkludere kva me skal meine når me freistar å forstå. Men i Dag og Tid 10. juni gjer Østerud eit unnatak, når han tek til orde for at krigen i Ukraina neppe vil ta slutt utan ei forhandlingsløysing.

Jan Erik Grindheim

Publisert: 19. juni 2022

Ei forhandlingsløysing er berre eit av fem scenario han ser føre seg. Dei andre er at Russland anten taper krigen, eller vinn utan ei forhandlingsløysing, at det vart ein langvarig krig, kor Russland med ryggen mot veggen kan ta i bruk taktiske atomvåpen, eller at det bryt ut full krig mellom Nato og Russland.

Dei to fyrste av desse finn Østerud lite sannsynlege, dei to siste dei verst tenkelege. Difor vel han å gå for eit femte scenario: Ukraina må gje noko for at Vladimir Putin ikkje skal trykkjast opp i eit hjørne.

Frå det me statsvitarar kallar ein realpolitisk ståstad, kan ei slik løysing kanskje forklårast med at «ein må vege verdien av å finne ei løysing på krigen i Ukraina opp mot faren for at Russland vil halde fram med å vere ei aggressiv makt», som Østerud seier det. Men kan me moralsk sett forsvare ei slik løysing i ei sivilisert verd?

Sjølv Jens Stoltenberg, generalsekretær i Nato, meiner i same artikkel i Dag og Tid at me ikkje har nokon rett til å legge eit slikt press på Kyiv og «belønne russisk maktmisbruk». Riktig nok legg han til grunn at dette er problematisk fordi «i neste omgang kan det true oss». Men kan me ofre eit folks fridom for at me andre ikkje skal verte råka av krig?

Ser me nærare på Putins politiske arv, er det ikkje mykje anna å få auge på enn krig og elende for både naboland og statar lenger vekk. Eit utbomba Tsjetsjenia, ein militær intervensjon i Georgia og ein grotesk okkupasjonskrig i Ukraina, som i realiteten har gått føre seg sidan 2014, er tragiske konsekvensar av at ein despot sit med makta i Russland.

Men problemet med den utgangen Østerud ser for krigen i Ukraina, er at uansett kor mykje me ynskjer fred, vil ei forhandlingsløysning stå i fare for ikkje å plassere noko skuld eller skam hjå dei medskuldige leiarane i Kreml.

Er dette noko me kan leve med om me trur meir på menneskerettar, fred og fridom, enn nasjonalstatlege interesser og såkalla realpolitikk? Og om me er aldri så realpolitiske i vårt syn på verda, kva grunn skulle me ha til å tru at Putin vil gje seg med ei forhandlingsløysing i Ukraina, når ikkje Hitler gjorde det med München-avtala om Sudetlandet i Tsjekkoslovakia i 1938?

Putins sympati- og solidaritetslogikk andsynes russarar i andre land skil seg vel ikkje mykje frå kva Hitler hevda om at tyskarar buande i andre land hadde ein rett til å styre seg sjølve, og difor hadde Nazi-Tyskland ein legitim rett til å invadere desse landa?

Putin må ikkje audmjukast, meiner Østerud, for då kan det gå riktig gale. Men så lenge det ukrainske folket er viljuge til å kjempe mot den russiske okkupasjonsmakta, har vel me òg plikt til å hjelpe dei med å få den russiske okkupasjonsmakta ut med dei midlane dei treng?

Kvifor skal me akseptere at Russland ikkje aksepterer nokre heilt grunnleggande menneskerettar, folkeretten og eit minimum av sivilisatoriske normer og verdiar? Det er ikkje verda som er problemet i denne konflikten, det er Russland. Nett no er landet ei skam for den menneskelege sivilisasjonen.

Teksten er publisert i Dag og tid 17.6.2022.